Za wypadek uzasadniający przyznanie świadczeń uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło:

• przy ratowaniu innych osób od grożącego ich życiu niebezpieczeństwa,
• przy chronieniu własności publicznej przed grożącą jej szkodą,
• przy udzielaniu przedstawicielowi organu państwowego lub organu samorządu terytorialnego pomocy przy spełnianiu czynności urzędowych,
• przy wykonywaniu prac związanych ze spisami powszechnymi,
• przy ściganiu lub ujęciu osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub przy chronieniu innych osób przed napaścią,
• przy wykonywaniu funkcji radnego lub członka komisji rady wszystkich jednostek samorządu terytorialnego albo przy wykonywaniu przez sołtysa czynności związanych z tym stanowiskiem,
• przy wykonywaniu funkcji ławnika w sądzie,
• w czasie zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych realizowanych przez jednostki organizacyjne systemu oświaty, zajęć w szkole wyższej lub zajęć na studiach doktoranckich albo w czasie odbywania praktyki przewidzianej organizacją studiów lub nauki,
• przy pracy w Ochotniczych Hufcach Pracy na innej podstawie niż umowa o pracę,
• przy pracy wykonywanej w ramach terapii zajęciowej w jednostkach organizacyjnych pomocy społecznej oraz publicznych zakładach opieki zdrowotnej,
• przy bezpośredniej ochronie przed klęskami żywiołowymi,
• przy pełnieniu funkcji członka komisji powołanej przez organ państwowy lub organ samorządu terytorialnego do przeprowadzenia wyborów lub referendum,
• przy wykonywaniu świadczeń przez wolontariusza, o którym mowa w art. 2 pkt 3 ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873),
• w trakcie uczestnictwa w centrum integracji społecznej,
• przy wykonywaniu przez bezrobotnego prac społecznie użytecznych, o których mowa w art. 73a ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.),
• przy odbywaniu praktyki absolwenckiej w rozumieniu ustawy z 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz. U. Nr 127, poz. 1052).

Chorobą zawodową uprawniającą do świadczeń, przewidzianych w ustawie, jest choroba określona w wykazie chorób zawodowych, powstała przy wykonywaniu zajęć lub pracy:

• w czasie zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych realizowanych przez jednostki organizacyjne systemu oświaty, zajęć w szkole wyższej lub zajęć na studiach doktoranckich albo w czasie odbywania praktyki przewidzianej organizacją studiów lub nauki,
• przy pracy w Ochotniczych Hufcach Pracy na innej podstawie niż umowa o pracę.

Świadczenia wypadkowe

Osobom, które stały się niezdolne do pracy na skutek wypadku w szczególnych okolicznościach, przysługuje:

• renta z tytułu niezdolności do pracy,
• jednorazowe odszkodowanie,
• świadczenia opieki zdrowotnej określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w zakresie niezbędnym do leczenia następstw wypadku lub choroby zawodowej, pod warunkiem że osoby te nie są objęte ubezpieczeniem zdrowotnym.

Renta z tytułu niezdolności do pracy może zostać przyznana:

• na stałe — jeżeli niezdolność do pracy jest trwała, lub
• na okres wskazany w decyzji organu rentowego — jeżeli niezdolność do pracy jest okresowa.

Jednorazowe odszkodowanie otrzymuje osoba, która doznała stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem w szczególnych okolicznościach i w wyniku tego wypadku stała się całkowicie niezdolna do pracy.

Osobie, która poniosła koszty pogrzebu osoby poszkodowanej wskutek wypadku lub choroby zawodowej albo osoby pobierającej rentę na podstawie ustawy, przysługuje zasiłek pogrzebowy.

Członkom rodziny osób, które zmarły wskutek choroby zawodowej lub wypadków w szczególnych okolicznościach, przysługują renta rodzinna i jednorazowe odszkodowanie.

Członkami rodziny są:

• małżonek,
• dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione,
• przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej,
• rodzice, osoby przysposabiające, ojczym i macocha,

jeżeli spełniają warunki do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Prawo do jednorazowego odszkodowania przysługuje członkom rodziny spełniającym warunki do uzyskania renty rodzinnej w dniu śmierci osoby, która uległa wypadkowi lub zachorowała na chorobę zawodową.

W przypadku zbiegu prawa do rent określonych w ustawie wypłaca się jedno świadczenie — wyższe lub wybrane przez osobę uprawnioną.


Procedura przyznawania świadczeń

Świadczenia z tytułu choroby zawodowej lub wypadku w szczególnych okolicznościach przyznaje, w formie decyzji, i wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Procedura uruchomiona zostaje na wniosek osoby uprawnionej do świadczeń lub jej pełnomocnika.

Ubiegający się o świadczenia zobowiązany jest dołączyć do wniosku dokumentację wypadku (protokół powypadkowy/kartę wypadku) lub decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej.

Niezdolność do pracy oraz jej związek z wypadkiem lub chorobą zawodową, a także związek śmierci z wypadkiem/chorobą, ustala lekarz orzecznik albo komisja lekarska ZUS.

Od decyzji ZUS wnioskodawca może się odwołać do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.


Podstawa prawna

1) Ustawa z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz. U. Nr 199, poz. 1674 z późn. zm.);
2) Ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 z późn. zm.).

Magdalena Stec
(aktualizacja: 13 kwietnia 2010 r.)