Ustawa z 3 czerwca 2005 r. o szczególnych uprawnieniach Skarbu Państwa oraz ich wykonywaniu w spółkach kapitałowych o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego wraz z dwoma towarzyszącymi jej rozporządzeniami wykonawczymi, ustalającymi listę spółek o istotnym znaczeniu i określającymi rolę obserwatorów z ramienia państwa w organach tych spółek, daje państwu szczególne uprawnienia w odniesieniu do trzynastu istotnych polskich przedsiębiorstw sektorów: kopalnictwa rud miedzi, medialno-audiowizualnego, infrastruktury kolejowej, energetycznego, gazownictwa i ropy naftowej, benzyn silnikowych i oleju napędowego.

Nadane skarbowi państwa szczególne uprawnienia obejmują prawo sprzeciwu w odniesieniu do kluczowych decyzji organów spółki, jeżeli uchwała takiego organu „narusza porządek publiczny lub bezpieczeństwo publiczne”; w szczególności w sprawach: rozporządzania składnikiem mienia spółki o podstawowym znaczeniu, rozwiązania spółki, przeniesienia siedziby spółki za granicę, zmiany przedmiotu działalności spółki, itp.; a także prawo ustanowienia obserwatora w każdej spółce, który ma dostęp do wszelkich dokumentów dotyczących wyżej opisanych decyzji.

Komisja wątpi, aby w przypadku kopalnictwa i przetwarzania rud miedzi, jak również w dziedzinie telekomunikacji czy też w sektorze infrastruktury kolejowej operacje spełniające kryteria wymienione w ustawie o szczególnych uprawnieniach miały zagrażać bezpośrednio porządkowi publicznemu lub bezpieczeństwu publicznemu. KE za nieodpowiednie do deklarowanych celów ochrony publicznego ładu i bezpieczeństwa uznaje także środki, jakie ustawa przewiduje w odniesieniu do sektora energetycznego.

W ocenie KE, szczególne prawa przyznane na mocy ustawy o szczególnych uprawnieniach upoważniają Skarb Państwa do wyrażenia sprzeciwu wobec strategicznych decyzji podejmowanych przez organy spółek o istotnym znaczeniu. Uprawnienia te ograniczają tym samym prawo pozostałych właścicieli do skutecznego uczestniczenia w zarządzie i kontroli spółki. Stanowią zatem ograniczenie dla inwestycji bezpośrednich w tych spółkach. Ze względu na fakt, że ograniczenia te powstrzymują również inwestorów od zakupu niekontrolnych pakietów akcji dla celów inwestycji portfelowych, mogą być one dodatkowo uznane za ograniczenie dla inwestycji portfelowych w wymienionych spółkach.

Według Komisji, środki o charakterze ogólnym, obejmujące całe sektory gospodarki i nadające uprawnienia do sprzeciwu wobec wszelkich istotnych decyzji spółki należy uznać za rozwiązanie niewłaściwe i nieproporcjonalne. Co więcej, ustawa o szczególnych uprawnieniach zawiera przepisy regulujące warunki wykonywania szczególnych uprawnień, które nie są wystarczająco ściśle określone, przyznają państwu zbyt szeroki zakres swobody decyzji i nie spełniają wymaganych standardów pewności prawnej.

T.Sz., KE