Dekretami z mocą ustawy zatwierdzającymi prywatyzację EDP przyznano państwu portugalskiemu, obok prawa weta, także prawo sprzeciwu wobec wyboru zarządu i prawo wyznaczenia w takim wypadku członka zarządu zastępującego osobę, która otrzymała najmniej głosów lub która zajmuje ostatnią pozycje na liście. Ponadto, chociaż zgodnie ze statutem EDP nie są uwzględniane głosy akcjonariuszy zwykłych w zakresie przekraczającym 5 proc. kapitału zakładowego, ograniczenie to nie dotyczy państwa ani podmiotów publicznych. Te szczególne uprawnienia zakwestionowała Komisja Europejska, uznając je za sprzeczne ze swobodnym przepływem kapitału i ze swobodą działalności gospodarczej.

Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że utrzymując szczególne uprawnienia w EDP, wynikające z akcji uprzywilejowanych, Portugalia uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy zasady swobodnego przepływu kapitału. Po pierwsze, przysługujące państwu prawo weta wobec wielu istotnych uchwał, a w szczególności wobec każdej zmiany statutu EDP, oznacza, że jego wpływ na tę spółkę może być zmniejszony tylko, jeżeli ono samo wyrazi na to zgodę.

Tymczasem wpływ państwa na zarządzanie EDP i sprawowanie nad nią kontroli, nieuzasadniony wielkością posiadanego przez nie udziału w kapitale zakładowym, może zniechęcać podmioty z innych państw członkowskich do dokonywania inwestycji bezpośrednich, ponieważ nie będą one mogły współuczestniczyć w zarządzaniu spółką ani w sprawowaniu nad nią kontroli proporcjonalnie do wartości ich udziałów kapitałowych. Podobnie, wskazane prawo weta może zniechęcić do dokonywania inwestycji portfelowych, gdyż ewentualna odmowa państwa portugalskiego zatwierdzenia decyzji ważnej z punktu widzenia interesów przedsiębiorstwa mogłaby zaważyć na wartości akcji i przez to na atrakcyjności inwestycji.

Ponadto, prawo wyznaczania członka zarządu, przewidziane jedynie dla państwa, z wyłączeniem wszystkich pozostałych akcjonariuszy, ogranicza możliwość rzeczywistego uczestniczenia przez akcjonariuszy innych niż państwo w zarządzaniu spółką i sprawowaniu nad nią kontroli oraz może zmniejszyć zainteresowanie inwestorów z innych państw członkowskich inwestycjami bezpośrednimi w kapitał tej spółki.

Trybunał uznał, że wskazanych ograniczeń nie można uzasadnić. Co prawda, cel polegający na zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego w sytuacjach kryzysowych może stanowić wzgląd bezpieczeństwa publicznego uzasadniający ograniczenie swobody przepływu kapitału, ale na tego rodzaju uzasadnienie można się powoływać tylko w przypadku rzeczywistego i dostatecznie poważnego zagrożenia dla interesów społeczeństwa.

Tymczasem, zdaniem Trybunału, Portugalia nie wyjaśniła powodów, dla których omawiane szczególne uprawnienia umożliwiałyby uniknięcie zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego. Ponadto Trybunał uznał, że kwestionowane przepisy nie określają szczególnych okoliczności, w których mogą być wykonywane wskazane szczególne uprawnienia państwa. W ten sposób zakwestionowane przepisy stwarzają stan niepewności poważnie zagrażający swobodnemu przepływowi kapitału. W konsekwencji nie są one w żadnym razie proporcjonalne do realizowanych celów.

T.Sz.