Nowa skala podatkowa

Od tego roku podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych rozliczają swoje dochody według nowej, dwustopniowej skali podatkowej. Nowe stawki, 18 i 32 proc., zastępują obowiązujące do końca 2008 r. 19, 30 i 40 proc. Co istotne, próg przychodów, po przekroczeniu którego będzie trzeba płacić 32-proc. podatek wynosi 85 528 zł (czyli tyle, ile wynosił dla stawki 40-proc.). Natomiast, z uwagi na obniżenie najniższej stawki podatkowej z 19 proc. do 18 proc. nie zmieniła się wysokość kwoty odpowiadającej dochodowi niepowodującemu obowiązku zapłaty podatku (tzw. kwoty wolnej). W 2009 roku, podobnie jak w roku poprzednim, wynosi ona 3089 zł:

3089 zł x 18% - 556,02 zł (kwota zmniejszająca podatek w pierwszym przedziale skali podatkowej) = 0 zł

 

 

Podstawa obliczenia podatku w złotych		Podatek wynosi
ponad	do
	85 528	18 % minus kwota zmniejszająca podatek 556 zł 02 gr
85 528		14 839 zł 02 gr + 32 % nadwyżki ponad 85 528 zł

 

Obniżenie obowiązujących do końca 2008 r. stawek oraz likwidacja jednego z progów podatkowych jest dobrą wiadomością dla podatników. Jednak, jak wynika wyliczeń, najwięcej na tej zmianie zyskają podatnicy najlepiej zarabiający, tj. ponad 85 528 zł rocznie, ponieważ będą oni oddawać fiskusowi 32 proc. dochodów, a nie jak dotychczas 40 proc. Na zmianie skali PIT zyskają także podatnicy będący do tej pory w drugiej grupie podatkowej i opłacający podatek w wysokości 30 proc. od nadwyżki ponad 44 490 zł. Wysoki próg podatkowy wynoszący 85 528 zł pozwoli im na opłacanie podatku według stawki 18-proc.

 

Dla osób, których roczne dochody w 2009 roku nie przekraczały pierwszego progu skali podatkowej, zmiana skali nie będzie tak widoczna, ponieważ ich stawka podatkowa zmniejszyła się o 1 proc. (z 19 do 18 proc.), co przy miesięcznym wynagrodzeniu brutto w wysokości 2,5 tys. zł pomniejszy miesięczny zarobek netto o ok. 20 zł.

 

Wynagrodzenie brutto (zł)	Wynagrodzenie netto (zł)
	2008		2009	różnica
1276	947,96		954,96	7
1500	1101,86		1111,86	10
2000	1446,48		1459,48	13
2500	1790,10		1808,10	18
3000	2134,72		2156,72	22
3500	2478,34		2505,34	27
4000	2822,96		2853,96	31
50001)	I	3511,19	3550,19	39
	XII	3048,19	3550,19	502
60001)	I	4199,43	4247,43	48
	XII	3641,43	4247,43	606
10 0002)	I	6951,39	7034,39	83
	XII	5824,05	6593,05	769

 

¹⁾ w 2008 r.:
a. styczeń: podatek w wysokości 19%,
b. grudzień: podatek w wysokości 30%.

w 2009 r.:
styczeń i grudzień: podatek w wysokości 18%,

²⁾ w 2008 r.:
a. styczeń: podatek w wysokości 19%,
b. grudzień:
- podatek w wysokości 40%,
-składki ZUS (tylko chorobowe i zdrowotne) - uwzględniono kwotę rocznego ograniczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

w 2009 r.:
a. styczeń: podatek w wysokości 18%,
b. grudzień:
- podatek w wysokości 32%,
-składki ZUS (tylko chorobowe i zdrowotne) - uwzględniono kwotę rocznego ograniczenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

 

Liniowy czy według skali

Najniższa stawka podatku dochodowego od osób fizycznych dotyczy tylko przychodów opodatkowanych według skali podatkowej. 19-procentową stawkę w dalszym ciągu będą zmuszeni stosować przedsiębiorcy, którzy wybrali opodatkowanie podatkiem liniowym. Czy jednak opłacalna byłaby dla nich zmiana sposobu opodatkowania?

Aby odpowiedzieć sobie na to pytanie, wystarczy spojrzeć na skalę podatkową, według której opodatkowane będą nasze dochody w 2009 r.

Przy dochodzie do 85 528 zł zapłacimy według skali 18 proc. podatku — pomniejszając go o 556,02 zł. Osiągnięcie dochodu powyżej 85 528 zł spowoduje konieczność zapłacenia podatku w wysokości 14 839,02 zł (ta kwota wynika z przemnożenia 85 528 x 18 proc. i odjęcia kwoty zmniejszającej podatek) — dodatkowo zapłacimy 32 proc. nadwyżki od kwoty dochodu przekraczającego 85 528 zł.

Skala podatkowa za rok 2008 jest zdecydowanie mniej korzystna dla podatników rozliczających się według skali.

Przypomnijmy, że przy podstawie obliczenia podatku do kwoty 44 490 zł podatek wynosi 19 proc. — zmniejszamy go o kwotę 586,85 zł. Potem do kwoty dochodu 85 528 zł podatek wynosi 7866,25 zł plus 30 proc. nadwyżki ponad 44 490, a po przekroczeniu 85 528 zł dochodu zapłacimy już 40 proc. nadwyżki ponad tę kwotę plus 20 177,65 zł.

Złagodzenie skali podatkowej jest więc niebagatelne. Wyliczenia, których dokonywali przedsiębiorcy w ubiegłym roku, stały się całkowicie nieaktualne. Biorąc pod uwagę, że decydując się na podatek liniowy, przedsiębiorcy tracą możliwość skorzystania ze wspólnego rozliczenia swoich dochodów z małżonkiem lub skorzystania z preferencyjnego rozliczenia dla samotnych rodziców (tracą też możliwość skorzystania z kilku innych ulg — szczegółowo pisaliśmy o tym w materiałach opisujących zasady skorzystania z opodatkowania podatkiem jednolitym), można bez większego ryzyka przesądzić, że liczba przedsiębiorców decydujących się na opodatkowanie podatkiem 19-procentowym znacznie spadnie.

Z drugiej strony, „spłaszczenie” skali podatkowej powoduje, że wspólne rozliczenie z małżonkiem nie będzie już tak często dawało wyraźnych korzyści podatkowych. Pojawiają się one bowiem wtedy, kiedy małżonkowie osiągają dochody opodatkowane według różnych przedziałów skali podatkowej, lub kiedy jeden z małżonków nie pracuje.

Spróbujmy policzyć, jak będzie wyglądało obciążenie podatkiem w konkretnych sytuacjach:

Przykład 1
Planujemy, że w 2009 r. osiągniemy dochód na poziomie 90 000 zł (już po wszystkich odliczeniach od dochodu, do których jesteśmy uprawnieni).

Podatek według stawki jednolitej wyniesie 17 100 zł. Podatek obliczony według skali wyniesie 16 270 zł (14 839,02 + [90 000 – 85 528] x 32 proc.).

Przy takim dochodzie decydowanie się na podatek liniowy nie znajduje uzasadnienia.

Dopiero przy dochodzie ok. 96 400 zł obciążenia podatkowe liczone według obu metod zrównują się (jak wspomniałem obliczenia są uproszczone — biorę pod uwagę czysty dochód po przysługujących pomniejszeniach i nie uwzględniam przysługujących lub utraconych ulg i odliczeń od podatku).

Najlepiej obciążenia podatkowe podatkiem liniowym i według skali zobrazuje poniższe zestawienie dla kilku kwot opodatkowanego dochodu:

 

dochód	podatek według skali	podatek 19 proc.
96 400	18 318	18 316
120 000	25 870	22 800
150 000	35 470	28 500
200 000	51 470	38 000

 

Jak z powyższych wyliczeń wynika, przy dochodzie do opodatkowania, który przekracza ok. 8040 zł miesięcznie, opłaca się wybrać podatek liniowy. Oczywiście pod warunkiem, że nie planujemy np. rozliczyć się wspólnie z małżonkiem.

Przykład 2

Pierwszy małżonek osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości ok. 10 000 zł miesięcznie. Drugi osiąga dochody z pracy na poziomie ok. 3000 zł miesięcznie. Jeśli opodatkowują się oddzielnie, podatki przez nich płacone będą przedstawiać się następująco:

a) podatek jednolity od dochodu z działalności gospodarczej: 22 800 zł,

b) podatek według skali dla osoby pracującej: 5924 zł.

Razem podatek wyniesie 28 724 zł.

Jeśli małżonkowie założą, że będą rozliczać dochody wspólnie, wyliczenia ulegają zmianie i wyglądają następująco:

Łączny dochód małżonków: 156 000 zł.

Połowa dochodu małżonków: 78 000 zł.

Podatek obliczony od połowy dochodu małżonków według skali: 13 484 zł.

Wyliczony powyżej podatek x 2 = 26 968 zł.

Okazuje się, że dla podanych kwot dochodów osobie prowadzącej działalność opłaca się zrezygnować z opodatkowania podatkiem jednolitym — korzyści płynące ze wspólnego rozliczenia z mniej zarabiającym małżonkiem są wystarczające dla podjęcia takiej decyzji.

18 proc. nie dla wszystkich

Oprócz przedsiębiorców, którzy wybrali opodatkowanie stawką liniową PIT wyższą, 19-procentową, stawkę będziemy nadal stosować np. w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości o ile zostanie dokonane przed upływem pięciu lat od nabycia i tylko wtedy, gdy podatnik nie korzysta ze zwolnień podatkowych. Także od dochodów kapitałowych (m.in. od odsetek od pożyczek, odsetek z lokat bankowych), tak jak było to do tej pory, pobierany będzie podatek dochodowy w wysokości 19 proc.

Wspólne rozliczenie także dla nierezydentów

Z początkiem roku weszły w życie również zmiany dotyczące wspólnego rozliczenia nierezydentów. Dodajmy, że choć zmiany zostały wprowadzone do ustawy z dniem 1 stycznia br. to mają one zastosowanie już w rozliczeniu podatkowym za 2008 rok. Zatem, preferencyjne zasady rozliczenia podatku przewidziane dla małżeństw oraz osób samotnie wychowujących dzieci mają obecnie zastosowanie również do nierezydentów, a mianowicie podatników mających miejsce zamieszkania w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej jeżeli:

 

- osiągnęli podlegające opodatkowaniu w Polsce przychody w wysokości stanowiącej co najmniej 75 % całkowitego przychodu osiągniętego w danym roku podatkowym,

- udokumentowali certyfikatem rezydencji miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.

Samotnie wychowujący dzieci

Zmiany ustawy o PIT umożliwiają, począwszy od zeznań podatkowych składanych za 2008 rok, osobom samotnie wychowującym dzieci skorzystanie z preferencji w przypadku, gdy dzieci otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną, , a nie – jak było to w poprzednim stanie prawnym – wyłącznie zasiłek pielęgnacyjny. Wybór sposobu opodatkowania w sposób przewidziany dla osób samotnie wychowujących dzieci przysługuje także rodzicom, których pełnoletnie pociechy uczą się lub studiują (do ukończenia 25 lat) poza granicami kraju.

Wygrane w zagranicznych grach i loteriach

Od 2009 r. wolne od podatku dochodowego są:

1) wygrane w kasynach gry, wideo loteriach, grach na automatach, grach na automatach o niskich wygranych oraz grach w bingo pieniężne i fantowe,

2) wygrane w grach liczbowych, loteriach pieniężnych, grze telebingo, zakładach wzajemnych, loteriach promocyjnych, loteriach audioteksowych i loteriach fantowych, jeżeli jednorazowa wartość tych wygranych nie przekracza 2 280 zł,

- urządzanych i prowadzonych przez uprawniony podmiot na podstawie przepisów o grach i zakładach wzajemnych obowiązujących w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Przed zmianami warunkiem zwolnienia było urządzanie i prowadzenie gier i zakładów przez uprawnione podmioty na podstawie polskich przepisów o grach i zakładach wzajemnych. Jak widać, zrównane zostało opodatkowanie wygranych w grach urządzanych i prowadzonych w Polsce i pozostałych państwach należących do UE oraz EOG i Konfederacji Szwajcarskiej. Jednak należy tu dodać, że powyższe zwolnienie, w odniesieniu do wygranych uzyskanych w innym niż Polska państwie stosuje się pod warunkiem istnienia podstawy prawnej wynikającej z umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego państwa, na którego terytorium loterie, gry lub zakłady wzajemne są urządzane i prowadzone.

Uwaga: Przepis ma również zastosowanie do wygranych uzyskanych od dnia 1 stycznia 2008 r.

Alimenty

Inną korzystną zmianą, która dotyczy już dochodu rozliczanego za 2008 rok, jest zwolnienie z podatku dochodowego w zakresie otrzymywanych alimentów. Zwolnienie to rozszerzono na alimenty na rzecz dzieci bez względu na wiek, które otrzymują dodatek pielęgnacyjny lub rentę socjalną (wcześniej wolne od opodatkowania były tylko alimenty na rzecz dzieci otrzymujących zasiłek pielęgnacyjny). Natomiast w przypadku alimentów wypłacanych na rzecz osób dorosłych (do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 700 zł) preferencja została rozszerzona na świadczenia wypłacane na podstawie ugody sądowej.

Sprzedaż nieruchomości

Od 1 stycznia 2009 r. zaczęła obowiązywać nowa ulga podatkowa od przychodów z odpłatnego zbycia nieruchomości, która zastąpiła tzw. ulgę meldunkową. Ulga ta polega na zwolnieniu z opodatkowania dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia:

1) nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości,

2) spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej,

3) prawa wieczystego użytkowania gruntów

w wysokości, która odpowiada iloczynowi tego dochodu i udziału wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe w przychodzie z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatnego zbycie, przychód uzyskany z tego zbycia podatnik przeznaczy na określone w ustawie własne cele mieszkaniowe.

Jak wynika z powyższego, nowe regulacje dotyczą również przychodów ze zbycia nieruchomości gruntowej (działki) czy też budynków niemieszkalnych, lokali użytkowych.

Podkreślić należy, że wspomniana ulga dotyczy nieruchomości (praw) nabytych lub wybudowanych (oddanych do użytkowania) w okresie od 1 stycznia 2009 r.

Ulga odsetkowa

Zgodnie z nowym brzmieniem przepisów, podatnikom, którym w latach 2002-2006 został udzielony kredyt (pożyczka) przysługuje, na określonych zasadach, prawo do odliczania wydatków na spłatę odsetek (tzw. ulga odsetkowa):

1) od kredytu mieszkaniowego,

2) od kredytu (pożyczki) zaciągniętego na spłatę kredytu mieszkaniowego,

3) od każdego kolejnego kredytu (pożyczki) zaciągniętego na spłatę kredytu (pożyczki), o którym mowa w pkt 1 lub 2.

Nowelizacja ustawy o PIT umożliwia zatem odliczanie w ramach ulgi odsetkowej odsetek od kredytów refinansowych lub odsetek od kredytu przeznaczonego na spłatę poprzedniego kredytu refinansowego. Co ważne, objęte ulgą kredyty refinansowe, o których mowa powyżej, mogą zostać zaciągnięte nie tylko w Polsce, ale również w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego albo w Konfederacji Szwajcarskiej.

Ulga na dziecko

W rozliczeniu podatkowym za 2008 rok ulga rodzinna obejmuje większą grupę dzieci niż dotychczas. W przypadku dzieci chorych, bez względu na wiek, prawo do ulgi zostało przyznane również na dzieci otrzymujące dodatek pielęgnacyjny i rentę socjalną, natomiast w przypadku dzieci uczących się lub studiujących (do ukończenia 25 lat) nowe regulacje rozszerzają ulgę na dzieci uczące się i studiujące za granicą.

Zmianie uległy również zasady określania limitu dochodów dzieci, którego przekroczenie pozbawia rodzica prawa do ulgi. Rodzic nie straci ulgi, jeżeli w roku podatkowym dziecko uzyska dochody:

- opodatkowane na zasadach ogólnych lub

- z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych

nieprzekraczające kwoty stanowiącej iloraz kwoty zmniejszającej podatek oraz stawki podatku, określonych w pierwszym przedziale skali podatkowej, tj.:

- w 2008 roku jest to kwota 3088,68 zł (586,85 zł / 19%), z kolei

- w 2009 jest to 3089 zł (556,02 zł / 18 %).

Z kolei w rozliczeniu rocznym za rok 2009 uprawnieni do ulgi rodzinnej będą podatnicy nie tylko wykonujący władzę rodzicielską, ale także pełniący w stosunku do dziecka funkcję opiekunów prawnych (np. rodzeństwo, dziadkowie) czy też będący dla niego rodziną zastępczą. Obecnie prawo do ulgi przysługuje tylko rodzicom biologicznym oraz adopcyjnym.

Od 2009 r. zmieniają się także zasady rozliczania ulgi na dziecko. W nowej uldze odliczenie przysługuje za każdy miesiąc kalendarzowy, w którym podatnik wykonywał władzę rodzicielską, pełnił funkcję rodziny zastępczej albo sprawował opiekę prawną i wynosi 1/6 kwoty zmniejszającej podatek określonej w pierwszym przedziale skali. W 2009 roku jest to kwota 92,67 zł (556,02 zł / 6). Natomiast w przypadku, gdy w tym samym miesiącu kalendarzowym w stosunku do dziecka wykonywana jest władza, pełniona funkcja lub sprawowana opieka, każdemu z podatników przysługuje odliczenie w kwocie stanowiącej 1/30 kwoty obliczonej powyżej za każdy dzień sprawowania pieczy nad dzieckiem, tj. w kwocie 3,09 zł (92,67 zł / 30 dni; wyliczenie dotyczy 2009 r.).

Dodajmy, że od rozliczenia podatkowego za 2009 rok podatnicy zostaną pozbawieni możliwości skorzystania z prawa do odliczenia ulgi na dzieci za pośrednictwem płatnika. Osoby chcące skorzystać z ulgi będą musiały złożyć samodzielnie zeznanie podatkowe.

Nowe przepisy określają także, jakie dokumenty, niezbędne do ustalenia prawa do odliczenia, powinien posiadać podatnik na wypadek kontroli podatkowej czy skarbowej. Są to w szczególności:

- odpis aktu urodzenia dziecka,

- zaświadczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka,

- odpis orzeczenia sądu o ustaleniu rodziny zastępczej lub umowę zawartą między rodziną zastępczą a starostą,

- zaświadczenie o uczęszczaniu pełnoletniego dziecka do szkoły.